Typy i funkcje paratekstów w muzyce relacyjnej. Studium najnowszych kompozycji polskich

„Typy i funkcje paratekstów w muzyce relacyjnej. Studium najnowszych kompozycji polskich” to monografia poświęcona analizie paratekstualnych uwarunkowań znaczeń w najnowszej polskiej muzyce komponowanej po 2010 roku. Autorka bada, w jaki sposób elementy towarzyszące partyturze i wykonaniu — takie jak tytuły, komentarze odautorskie, libretta, przypisy, opisy techniczne, materiały wizualne, gesty sceniczne oraz rozwiązania performatywne — współkształtują interpretację dzieła muzycznego i jego relacje z treściami pozamuzycznymi.
Praca ma wyraźnie problemowy i systematyzujący charakter. W części teoretycznej autorka omawia współczesne badania nad paratekstualnością, możliwości zastosowania tej kategorii do analizy muzyki oraz estetyczne i ontologiczne podstawy wyróżnienia muzyki relacyjnej na tle muzyki absolutnej i programowej. Następnie porządkuje wybrane typy paratekstów obecnych w utworach muzycznych, ze szczególnym uwzględnieniem ich funkcji semantycznych, wizualnych i performatywnych.
W części analitycznej książka prezentuje sześć studiów przypadku: utwory Rafała Ryterskiego, Wojciecha Błażejczyka, Jacka Sotomskiego, Ewy Trębacz, Żanety Rydzewskiej i Marty Śniady. Analizy te pokazują, że paratekst w muzyce relacyjnej nie pełni wyłącznie funkcji pomocniczej, lecz staje się istotnym komponentem dzieła, organizującym jego odbiór, ujawniającym intencje kompozytora i włączającym do utworu elementy przekraczające tradycyjnie rozumianą warstwę dźwiękową.



Resume
Types et fonctions des paratextes dans la musique relationnelle. Étude des compositions polonaises les plus récentes est une monographie consacrée à l’analyse des conditions paratextuelles de la production du sens dans la musique polonaise contemporaine composée après 2010. L’auteure examine de quelle manière les éléments accompagnant la partition et l’exécution — tels que les titres, les commentaires de l’auteur, les livrets, les notes explicatives, les descriptions techniques, les matériaux visuels, les gestes scéniques ainsi que les dispositifs performatifs — contribuent à façonner l’interprétation de l’œuvre musicale et ses relations avec des contenus extra-musicaux. L’ouvrage présente un caractère clairement problématique et systématique. Dans sa partie théorique, l’auteure analyse les recherches contemporaines sur la paratextualité, les possibilités d’application de cette catégorie à l’analyse musicale ainsi que les fondements esthétiques et ontologiques permettant de distinguer la musique relationnelle de la musique absolue et de la musique à programme. Elle propose ensuite une typologie des principaux paratextes présents dans les œuvres musicales, en accordant une attention particulière à leurs fonctions sémantiques, visuelles et performatives. Dans sa partie analytique, le livre présente six études de cas consacrées à des œuvres de Rafał Ryterski, Wojciech Błażejczyk, Jacek Sotomski, Ewa Trębacz, Żaneta Rydzewska et Marta Śniady. Ces analyses démontrent que, dans la musique relationnelle, le paratexte ne remplit pas uniquement une fonction auxiliaire, mais devient une composante essentielle de l’œuvre, organisant sa réception, révélant les intentions du compositeur et intégrant à l’œuvre des éléments qui dépassent la dimension sonore traditionnellement comprise.

Summary
Types and Functions of Paratexts in Relational Music: A Study of Recent Polish Compositions is a monograph devoted to the analysis of the paratextual conditions shaping meaning in contemporary Polish music composed after 2010. The author investigates how elements accompanying the musical score and performance—such as titles, authorial commentaries, librettos, footnotes, technical descriptions, visual materials, stage gestures, and performative strategies—contribute to the interpretation of a musical work and its relationships with extra-musical content. The book adopts a clearly problem-oriented and systematic approach. In its theoretical section, the author discusses contemporary research on paratextuality, the possibilities of applying this concept to musical analysis, and the aesthetic and ontological foundations for distinguishing relational music from absolute and program music. She then develops a typology of selected paratexts found in musical works, with particular emphasis on their semantic, visual, and performative functions. In the analytical section, the book presents six case studies devoted to works by Rafał Ryterski, Wojciech Błażejczyk, Jacek Sotomski, Ewa Trębacz, Żaneta Rydzewska, and Marta Śniady. These analyses demonstrate that, in relational music, paratext does not merely serve an auxiliary role; rather, it becomes an essential component of the work itself, shaping its reception, revealing the composer’s intentions, and incorporating elements that transcend the traditionally understood sonic dimension.