Ambasada polska w ZSRR w latach 1941-1943

Ambasada Rzeczypospolitej w Moskwie, a następnie w Kujbyszewie, była nie tylko placówką dyplomatyczną. Dla obywateli polskich przebywających w Związku Radzieckim stanowiła ośrodek pomocy, obrony praw i poszukiwania bliskich. Beata Szubtarska przedstawia jej działalność od reaktywowania po układzie Sikorski–Majski w 1941 roku do zerwania stosunków dyplomatycznych i ewakuacji personelu wiosną 1943 roku.

Autorka odtwarza organizację ambasady, warunki pracy jej urzędników oraz działania Stanisława Kota i Tadeusza Romera. Omawia negocjacje z władzami radzieckimi, spory o obywatelstwo, wydawanie dokumentów i interwencje w sprawach więzionych oraz zaginionych. Pokazuje, jak powstawała sieć delegatur i mężów zaufania, jak rozdzielano pomoc materialną i organizowano opiekę nad dziećmi. Analizuje także współpracę i konflikty z dowództwem Armii Polskiej, znaczenie ewakuacji wojska, działalność gazety „Polska” i audycji radiowych oraz finansowanie placówki.

Dokumenty polskie i radzieckie, materiały Instytutu Hoovera udostępnione w Archiwum Akt Nowych, zbiory londyńskiego Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego oraz archiwalia moskiewskie pozwalają zestawić perspektywy uczestników tych wydarzeń. Źródła urzędowe uzupełniają wspomnienia i prywatna korespondencja Tadeusza Romera. Obok osiągnięć ambasady książka ukazuje bariery polityczne, błędy organizacyjne i nieprawidłowości ujawnione przez Najwyższą Izbę Kontroli.

To studium polskiej dyplomacji czasu wojny, w którym stosunki między państwami są stale powiązane z losem ludzi potrzebujących pomocy. Publikację uzupełniają wykaz pracowników ambasady, fotografie, schematy organizacyjne, zestawienia statystyczne, bibliografia i indeks osób.

• Wstęp — s. 9
• Ambasada polska w ZSRR na tle stosunków polsko–radzieckich w latach 1941–1943 — s. 15
• Struktura organizacyjna i problemy funkcjonowania ambasady — s. 35
• Sprawy polityczne i dyplomatyczne — s. 50
• Kwestie konsularne — s. 79
  • Interwencje — s. 91
  • Problemy prawne — s. 103
• Działalność opiekuńcza — s. 106
• Sprawy wojskowe — s. 128
• Informacja i propaganda — s. 145
• Finanse ambasady — s. 158
• Likwidacja ambasady — s. 172
• Zakończenie — s. 176
• Pracownicy ambasady polskiej w ZSRR w latach 1941–1943 — s. 179
• Bibliografia — s. 191
• Summary — s. 198
• Indeks osób — s. 201