Dyskurs kolonialny w drugiej Rzeczypospolitej

Jakie miejsce w życiu publicznym Drugiej Rzeczypospolitej zajmowały marzenia o zamorskich posiadłościach? Czy były jedynie pobocznym wątkiem debaty politycznej, czy też ważnym elementem wyobrażeń o przyszłości państwa i społeczeństwa? Marek Arpad Kowalski podejmuje te pytania, analizując polski dyskurs kolonialny okresu międzywojennego.

Autor łączy warsztat historyka z metodami antropologii kulturowej. Na podstawie prasy, piśmiennictwa z epoki oraz materiałów Archiwum Akt Nowych odtwarza krąg uczestników dyskusji, ich argumenty, spory i zmieniające się programy. Przygląda się działalności instytucji państwowych i organizacji społecznych, w tym Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Ligi Morskiej i Kolonialnej, a także zainteresowaniu takimi obszarami jak Kamerun, Angola, Liberia, Madagaskar czy Brazylia.

Książka ukazuje zarówno elitarny, jak i popularny nurt dyskursu: jego język, symbole, metafory oraz sposoby przekonywania odbiorców. Przedmiotem analizy są nie tylko projekty kolonialne, lecz również ich funkcje w życiu społecznym i kulturowym. Rozważania o odległych krajach i ich mieszkańcach stają się w tej perspektywie źródłem wiedzy o tym, jak uczestnicy międzywojennej debaty określali własną tożsamość, potrzeby kraju i miejsce Polski w świecie.

• Wstęp — s. 9
• Dyskurs jako narzędzie badawcze — s. 17
  • Określenia dyskursu — s. 17
  • Pojęcie dyskursu kolonialnego — s. 28
  • Dyskurs elitarny i popularny — s. 30
  • Konteksty — s. 32
• Uczestnicy dyskursu — s. 37
  • Instytucje państwa — s. 38
    • Sejm i senat — s. 38
    • Ministerstwo Spraw Zagranicznych — s. 41
    • Ministerstwo Przemysłu i Handlu — s. 44
    • Wojsko — s. 46
    • Środowiska akademickie — s. 48
    • Polskie Towarzystwo Wypraw Badawczych — s. 52
  • Instytucje społeczne — s. 52
    • Liga Morska i Kolonialna — s. 52
    • Polskie Towarzystwo Kolonialne — Polskie Towarzystwo Emigracyjne — Urząd Emigracyjny (PTK — PTE — UE) — s. 60
    • Międzynarodowe Towarzystwo Osadnicze — s. 61
    • „Światpol” — s. 62
  • Periodyki i prasa — s. 62
  • Kategorie uczestników — s. 71
• Treści dyskursu — s. 86
  • Definicje kolonii — s. 87
  • Mandaty — s. 97
  • Kierunki zainteresowań kolonialnych — s. 103
    • Kamerun — s. 105
    • Angola — s. 107
    • Liberia — s. 109
    • Madagaskar — s. 120
    • Inne obszary — s. 122
    • Brazylia — s. 123
  • Wątki dyskursu — s. 125
    • Wątki główne — s. 126
    • Wątki poboczne — s. 132
    • Pola zgodności — s. 135
    • Płaszczyzny sporów — s. 138
  • Inspiracje — s. 148
• Retoryka dyskursu — s. 161
  • Formy argumentacji — s. 161
  • Język — s. 161
  • Symbole — s. 177
  • Metafory — s. 183
• Dynamika dyskursu — s. 188
  • Analiza ilościowa dyskursu elitarnego — s. 189
  • Analiza ilościowa dyskursu popularnego — s. 191
  • Chronologia dynamiki dyskursu kolonialnego — s. 210
• Funkcje dyskursu — s. 213
  • Funkcje dyskursu elitarnego — s. 215
  • Funkcje dyskursu popularnego — s. 240
  • Relacje między dyskursem elitarnym i popularnym — s. 263
    • Problemy propagandowe — s. 265
    • Znaczenie kolonii według uczestników dyskursu — s. 268
    • Manipulacje i relacje — s. 274
  • Miejsce dyskursu kolonialnego w metadyskursie publicznym — s. 279
• Zakończenie — s. 289
• Bibliografia — s. 291